Sprawność układu oddechowego zależy nie tylko od czynności płuc – wpływa na nią stan drobnych oskrzelików, oskrzeli, ale także biorących udział w oddychaniu ścian klatki piersiowej (mięśni, nerwów). Wszystkie te składowe można pośrednio ocenić wykonując spirometrię.
Spirometria w diagnostyce chorób płuc
Lekarz może zlecić wykonanie badania w sytuacji, gdy zgłosimy się do niego z objawami takimi jak duszność, kaszel, odkrztuszanie wydzieliny czy ból w klatce piersiowej. Podobnie, jeśli zostaną stwierdzone:
· odchylenia w badaniu fizykalnym (nieprawidłowy kształt klatki piersiowej, zmiany osłuchowe nad płucami) bądź
· nieprawidłowe wyniki badań krwi czy badania radiologicznego klatki piersiowej,
następnym etapem diagnostyki będzie wykonanie spirometrii.
Wiadomo, że pewne grupy ludzi są bardziej narażone na wystąpienie chorób układu oddechowego. Są to przede wszystkim:
- osoby palące papierosy (także bierni palacze),
- osoby pracujące w warunkach narażenia na szkodliwe gazy czy pyły.
U tych osób badanie spirometryczne powinno być traktowane jako badanie przesiewowe - wykonywane nawet, jeśli nie mają one żadnych dolegliwości. Pozwala ono wtedy przede wszystkim na wczesne wykrycie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) – choroby, która z czasem prowadzi do kalectwa i śmierci, a główną przyczyną jest palenie tytoniu. Rozpoznanie POChP w początkowym stadium i szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania (przede wszystkim zaprzestanie palenia) pozwala na zwolnienie tempa jej rozwoju, a tym samym przedłużenie i poprawę jakości życia.
Szczególną rolę odgrywa badanie spirometryczne w diagnostyce i monitorowaniu efektów leczenia astmy. Pomaga lekarzowi nie tylko rozpoznać chorobę, ale także odpowiednio dobrać (i modyfikować) terapię, aby uzyskać jak najlepszą kontrolę choroby.
Czy tylko choroby płuc?
Spirometria jest wykorzystywana w diagnostyce zaburzeń czynności układu oddechowego w chorobach ogólnoustrojowych, w przebiegu których dochodzi do zajęcia płuc, opłucnej, mięśni i nerwów ścian klatki piersiowej. Są to na przykład choroby tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty układowy, twardzina układowa) czy choroby nerwowo-mięśniowe (np. miastenia).
Duże znaczenie badanie ma także w przygotowaniu chorego do zabiegu operacyjnego – zwłaszcza w przypadku operacji w obrębie klatki piersiowej. Stanowi ono podstawowe kryterium w kwalifikacji chorych do operacji raka płuc, zabiegów wykonywanych w leczeniu rozedmy, czy do przeszczepu płuca.
Spirometrię warto wykonać także wtedy, gdy czujemy się dobrze, a planujemy rozpoczęcie intensywnych treningów fizycznych, które wiążą się ze zwiększoną wentylacją – takich jak na przykład nurkowanie czy wspinaczka wysokogórska.
Jak przebiega badanie?
Aparat, przy pomocy którego wykonywane jest badanie nazywa się spirometrem. Osobie badanej zaciska się skrzydełka nosa (specjalnym klipsem), a oddychanie odbywa się ustami przez jednorazowy ustnik spirometru.
Podstawowe badanie spirometryczne można podzielić na dwa etapy. Celem pierwszego jest pomiar tzw. pojemności życiowej płuc, na którą składają się:
- objętość oddechowa (oznaczana jako TV) – jest to ilość powietrza, która jest wdychana i wydychana w czasie normalnego oddychania,
- zapasowa objętość wdechowa (IRV) – ilość powietrza, o którą można pogłębić normalny wdech,
- zapasowa objętość wydechowa (ERV) – ilość powietrza, którą wysilając się, można jeszcze „usunąć” z płuc po normalny wydechu.
Pomiaru dokonuje się w ten sposób, że pacjent oddycha spokojnie przez pewien czas, po czym kilkakrotnie wykonuje maksymalny wdech i maksymalny wydech.
Drugi etap badania to ocena natężonego wydechu. Pacjent nabiera jak największą ilość powietrza, a następnie wykonuje energiczny, trwający możliwie długo (ponad 6 sekund) wydech. Manewr powtarza się zwykle 4-5 razy. Najważniejsze wskaźniki oceniane w tej części badania to:
- natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (FEV1) – jest to ilość powietrza usunięta z płuc w czasie pierwszej sekundy forsownego wydechu,
- natężona pojemność życiowa (FVC) – ilość powietrza usunięta z płuc podczas całego forsownego wydechu,
- wskaźnik Tiffeneau – mówi on, jaki odsetek FVC bądź VC stanowi FEV1.
- szczytowy przepływ wydechowy (PEF) – jest to maksymalna szybkość przepływu powietrza przez drogi oddechowe, która została osiągnięta podczas natężonego wydechu.
Wyniki badania są przedstawione w postaci wartości liczbowych oraz interpretacji graficznej (wykresów). Na wynik badania zwykle nie trzeba czekać – jest on drukowany bezpośrednio po zakończeniu jego wykonywania.
Jak interpretować wynik badania spirometrycznego?
Wartości podane na wydruku są wyrażone w „% wn.”, czyli odsetku wartości należnej dla wieku, płci i wzrostu osoby badanej.
Podstawowym pytaniem, na jakie odpowiada wynik badania jest: „Czy przepływ powietrza w drogach oddechowych jest utrudniony?” – czyli czy mamy do czynienia z tzw. obturacją. Jest ona charakterystyczna dla chorób takich jak choćby astma czy POChP, a wskazuje na nią obniżenie wartości wskaźnika Tiffeneau. O stopniu tego stanu mówi natomiast wartość FEV1. Stwierdzenie obturacji wymaga dalszej diagnostyki (m.in. sprawdzenia, czy jest ona odwracalna).
Obniżona wartość FVC lub VC nasuwa podejrzenie tzw. restrykcji – czyli stanu, w którym dochodzi do ograniczenia ilości czynnego miąższu płucnego (po operacji usunięcia fragmentu płuca, w zapaleniu płuc, nowotworze, niektórych innych chorobach płuc). Wynik taki wymaga dokładniejszej diagnostyki – spirometria nie pozwala na jednoznaczne postawienie rozpoznania.
Oceny wyniku badania powinien zawsze dokonać lekarz. Samodzielna interpretacja może być źródłem błędnych wniosków.
Jak przygotować się do badania spirometrycznego?
Wybierając się na badanie należy założyć wygodne, nie krępujące ruchów brzucha i klatki piersiowej ubranie. Należy zwrócić uwagę na następujące kwestie:
· palenie papierosów – przerwa między ostatnim wypalonym papierosem a badaniem powinna wynosić 24 godziny (nie mniej niż 2 godziny),
· alkohol – przed badaniem jest przeciwskazany,
· wysiłek fizyczny – 30 min. przed badaniem nie powinno się wykonywać intensywnego wysiłku fizycznego,
· obfity posiłek – należy zachować 2-godzinną przerwę między takim posiłkiem a badaniem,
· leki – w przypadku przyjmowania na stałe jakichkolwiek leków, powinno się poinformować o tym lekarza zlecającego wykonanie spirometrii, gdyż w pewnych sytuacjach konieczne jest odstawienie leków na pewien czas.
Jakie są przeciwskazania do spirometrii?
W pewnych sytuacjach badanie spirometryczne nie może być wykonywane. Bezwzględnie przeciwskazane jest ono między innymi u osób:
- z tętniakami aorty i tętnic mózgowych,
- po przebytej niedawno operacji okulistycznej lub odwarstwieniu siatkówki w przeszłości,
- u których wystąpiło krwioplucie, a nie została ustalona jego przyczyna,
- u których świeżo rozpoznano zawał serca bądź udar mózgu.
Badanie jest mało wiarygodne, gdy osobę badaną męczy uporczywy kaszel, lub gdy ze względu na ból lub dyskomfort nie może ona swobodnie oddychać (np. bezpośrednio po operacji w obrębie jamy brzusznej bądź klatki piersiowej).
Odmiany badania spirometrycznego
Podstawowe badanie spirometryczne może być w pewnych sytuacjach rozszerzone.
- Spirometryczna próba rozkurczowa ocenia, czy utrudnienie przepływu w drogach oddechowych (obturacja) jest odwracalne. Odwracalność obturacji jest cechą charakterystyczną astmy, a przemawia przeciwko rozpoznaniu POChP.
- Spirometryczna próba prowokacyjna ocenia natomiast reaktywność oskrzeli, czyli sposób, w jaki odpowiadają one na działanie czynników drażniących.
Piśmiennictwo:
„Choroby Wewnętrzne”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005,
„Choroby Wewnętrzne - kompendium”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009,
„Wskazania i przeciwskazania do wykonywania spirometrii”, Monika Franczuk, Adam Antczak, Materiały Instytutu Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie,
„Badania czynnościowe układu oddechowego”, Anna Doboszyńska, Katarzyna Wrotek, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, wyd. 2
wera1986
skomentuj jako pierwszy
czytaj więcej 
