Chcąc ocenić gospodarkę tłuszczową naszego organizmu lekarz zleca wykonanie lipidogramu. W jego skład wchodzą oznaczenia we krwi stężeń:
- cholesterolu całkowitego (TC),
- cholesterolu LDL (LDL-C), potocznie określanego „złym cholesterolem”,
- cholesterolu HDL (HDL-C), czyli potocznie: „dobrego cholesterolu”,
- triglicerydów (TG).
Kiedy wykonać badania?
Badania koniecznie powinny być przeprowadzone u wszystkich kobiet powyżej 45. i u mężczyzn powyżej 35. roku życia. Zwykle jako pierwsze oznacza się stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL.
Najlepiej jednak, aby pierwszy lipidogram był wykonany znacznie wcześniej - około 20. r.ż. Im szybciej ewentualne nieprawidłowości zostaną wykryte i wdrożone zostanie odpowiednie postępowanie, tym krócej naczynia krwionośne narażone będą na szkodliwe działanie wysokiego stężenia cholesterolu.
Bezwzględna konieczność kontroli gospodarki tłuszczowej organizmu już od młodych lat zachodzi u osób, u których ryzyko chorób układu krążenia jest podwyższone: chorych na cukrzycę, z nadciśnieniem tętniczym, palących papierosy, pochodzących z rodzin obciążonych występowaniem w młodym wieku chorób układu krążenia.
Przygotowanie do badania
Na badanie należy zgłosić się na czczo – najlepiej, aby od ostatniego posiłku upłynęło 12 godzin. W dniach poprzedzających badanie powinno się stosować dietę typową dla swojego trybu życia (głodówki jak również przejadanie się mogą zafałszować oznaczenie).
Zakresy wartości prawidłowych
Nie ma ściśle określonych norm lipidogramu, które można byłoby odnieść do całej populacji. Określając zakres wartości prawidłowych dla danej osoby, oszacować należy wcześniej ryzyko rozwoju u niej chorób układu sercowo naczyniowego.
Cholesterol całkowity (TC) i cholesterol LDL (LDL-C) – tzw. „zły cholesterol”:
Dla zdrowych osób, u których ryzyko rozwoju chorób układu krążenia nie jest wyższe od przeciętnego, prawidłowe wartości przedstawiają się następująco:
|
|
Wartość prawidłowa
|
|
Cholesterol całkowity (TC)
|
<190 mg/dl (<5 mmol/l)
|
|
LDL-cholesterol (LDL-C)
|
<115 mg/dl (<3 mmol/l)
|
Dla osób, u których zdiagnozowana została choroba wieńcowa bądź cukrzyca, stężenie TC nie powinno przekraczać 175 mg/dl (4,5 mmol/l), zaś LDL-C – 100 mg/dl (2,5 mmol/l).
Cholesterol HDL (HDL-C) – tzw. „dobry cholesterol”
W odróżnieniu od TC i LDL-C, dla cholesterolu HDL określa się nie górną, ale dolną granicę normy. Wynika to z faktu, że obniżone jego stężenie jest czynnikiem zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia.
|
|
Wartość prawidłowa
|
|
HDL-cholesterol
|
Kobiety: >45 mg/dl
(wg niektórych źródeł: >50 mg/dl)
Mężczyźni: >40 mg/dl
|
Trójglicerydy (TG)
Stężenie triglicerydów we krwi nie powinno przekraczać 150 mg/dl (1,7 mmol/l).
Przyczyny podwyższonego stężenia cholesterolu i triglicerydów
Podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego i jego frakcji LDL może wynikać z:
- prowadzonego trybu życia (diety z dużą zawartością tłuszczów zwierzęcych i węglowodanów prostych, niedostatecznej aktywności fizycznej),
- predyspozycji genetycznej (odchylenia w lipidogramie spotyka się wtedy zwykle u wielu członków tej samej rodziny),
- niedoczynności tarczycy,
- schorzeń nerek (np. przewlekłej choroby nerek),
- chorób wątroby,
- terapii niektórymi lekami (antykoncepcja hormonalna, glikokortykosteroidy, leki stosowane w leczeniu zakaże nia wirusem HIV).
Wzrost stężenia triglicerydów we krwi towarzyszy: niewłaściwej diecie i małej aktywności fizycznej,
- cukrzycy,
- zapaleniu trzustki,
- niedoczynności tarczycy,
- niewydolności nerek,
- może mieć także podłoże genetyczne.
Zbyt niskie wartości parametrów lipidogramu – czy jest to możliwe?
Im niższe wartości cholesterolu całkowitego i cholesterolu LDL („złego”) oraz triglicerydów, tym lepiej. Jednak czasami bardzo niskie ich stężenia wskazywać mogą na stany chorobowe, takie jak:
- nadczynność tarczycy,
- marskość wątroby,
- niedożywienie oraz wyniszczenie organizmu w przebiegu ciężkich chorób.
Zbyt niskie stężenie cholesterolu HDL (tzw. dobrego), jak już wspomniano, ma niekorzystny wpływ na układ krążenia. Wynika ono najczęściej z niehigienicznego trybu życia, może mieć także podłoże genetyczne.
Piśmiennictwo:
„Choroby Wewnętrzne”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005,
„Choroby Wewnętrzne - kompendium”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009,
„Diagnostyka laboratoryjna”, J.J. Tomaszewski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2001
skomentuj jako pierwszy
czytaj więcej 
