Gastroskopia

W jakich sytuacjach jest wykonywana gastroskopia?

Gastroskopię lekarz może zlecić, kiedy objawy występujące u chorego sugerują istnienie choroby górnego odcinka przewodu pokarmowego. Do objawów takich należą:

- utrzymujący się przez długi czas ból w nadbrzuszu,

- niemożliwość dokończenia posiłku z powodu wczesnego uczucia sytości, wrażenie zalegania pokarmu w żołądku (nie ma oczywiście potrzeby wykonywania badania, jeśli objawy ustąpią samoistnie bądź po zastosowaniu krótkotrwałego leczenia, zwłaszcza u osób młodych),

- bóle brzucha tak silne, że budzą chorego ze snu,

- powtarzające się wymioty,

- trudności bądź ból podczas przełykania,

- krwawienie z przewodu pokarmowego,

- niedokrwistość,

- utrata masy ciała u osoby, która nie odchudza się.

Jeśli na podstawie badania gastroskopowego stwierdzona zostanie choroba wrzodowa żołądka, stan zapalny przełyku bądź wykryte zostaną inne schorzenia, konieczne może być powtórzenie badania za jakiś czas, celem oceny dynamiki ich zmian oraz skutków podjętej terapii.

Gastroskopia, jak już wspomniano, ma zastosowanie nie tylko w diagnostyce, ale także w leczeniu. Jest jedną z najważniejszych metod hamowania krwawień z górnego odcinka przewodu pokarmowego (ich źródłem może być np. owrzodzenie żołądka bądź dwunastnicy, żylaki przełyku). Inne przykłady sytuacji, w których gastroskopia spełnia rolę terapeutyczną to:

- usuwanie polipów (najczęściej żołądka),

- poszerzanie zwężeń przełyku (np. nowotworowych, bądź takich, do których doszło na skutek wcześniejszego oparzenia substancjami żrącymi),

- usuwanie ciał obcych z przewodu pokarmowego (szczególnie często u dzieci),

- u osób nie mogących odżywiać się w sposób naturalny wytwarzany jest przy jej pomocy dostęp odżywczy bezpośrednio do żołądka – tzw. gastrostomia.

Jak przygotować się do badania?
Podczas zapisywania się na badanie pacjent jest zwykle informowany, jak powinien się do niego przygotować. Informacji tych udziela także lekarz, który kieruje na zabieg.

Na badanie należy zgłosić się na czczo – czas, jaki upłynął od ostatniego posiłku powinien być dłuższy niż 6 godzin. Przez minimum 4 godziny przed badaniem nie powinno się także pić płynów. Nie dotyczy to oczywiście sytuacji nagłych, jak choćby krwawienia, które wymagają natychmiastowego wykonania gastroskopii.


Jak przebiega badanie?
Gastroskopia może być przeprowadzana w znieczuleniu ogólnym (pacjent jest usypiany na czas zabiegu) bądź w znieczuleniu miejscowym. U dorosłych znacznie częściej wybierana jest ta druga możliwość.           

Podczas badania pacjent jest zwykle ułożony na lewym boku, górna połowa ciała jest lekko uniesiona. Osoby noszące protezy zębowe są proszone o ich wyjęcie. Gardło jest miejscowo znieczulane służącym do tego aerozolem, po czym pacjent otrzymuje plastikowy ustnik do umieszczenia między zębami. Przez ustnik wprowadzany jest do jamy ustnej, a następnie do gardła endoskop (rura o średnicy ok. 1 cm). W tym momencie pacjent jest proszony o „przełknięcie śliny”, co ułatwia wprowadzenie endoskopu do przełyku. Jest to najmniej przyjemny moment badania. Następnie lekarz ogląda kolejne odcinki przewodu pokarmowego – przełyk, żołądek, dwunastnicę. Całe badanie trwa od kilku do kilkunastu minut.

Jeśli w badaniu endoskopowym lekarz stwierdzi cechy zapalenia błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy, bądź obecne tam owrzodzenia, istnieje możliwość wykonania testu w kierunku obecności odpowiedzialnej za te stany bakterii – Helicobacter pylori. Jest to tzw. test ureazowy. Obserwuje się reakcję, jaka zachodzi pomiędzy wycinkiem błony śluzowej a odczynnikiem zestawu testowego i odczytuje wynik badania. Fragmenty śluzówki pobierane są za pomocą specjalnych szczypczyków (nie jest to bolesne).

Wycinki są także pobierane ze stwierdzanych w badaniu zmian (owrzodzeń, polipów) celem późniejszego badania histopatologicznego. Jest to kluczowe badanie służące do potwierdzenia bądź wykluczenia, czy dana zmiana ma charakter nowotworowy.

Wszystkie przyrządy wykorzystywane podczas zabiegu gastroskopii, które wprowadzane są do przewodu pokarmowego są jałowe, co ma na celu ochronę przed zakażeniem.

Po badaniu
Ze względu na stosowane w czasie gastroskopii znieczulenie miejscowe gardła, przez minimum 2 godziny po jego zakończeniu nie można pić ani jeść, gdyż grozi to zachłyśnięciem.

W dniu wykonania badania, jeśli odbyło się ono w znieczuleniu ogólnym, nie powinno się prowadzić samochodu, ani obsługiwać urządzeń mechanicznych będących w ruchu.

Powikłania gastroskopii
Powikłania po gastroskopii zdarzają się bardzo rzadko, dlatego też zabiegi te uważane są za bezpieczne. Wyjątkowo zdarzają się:

·         przebicie przewodu pokarmowego (najczęściej przełyku),

·         krwawienie,

·         przedostanie się bakterii do układu krwionośnego.

Jeśli po zabiegu pacjent odczuwa silny ból brzucha, pojawi się czarny stolec bądź inne niepokojąca dolegliwość, należy niezwłocznie poinformować o tym lekarza.

Piśmiennictwo:

„Choroby Wewnętrzne”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005,
„Choroby Wewnętrzne - kompendium”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009,