Zaburzenia czynności nerek mają swoje odzwierciedlenie w wynikach badań laboratoryjnych – badań moczu, ale także analiz krwi. Choroby nerek wiążą się nie tylko z upośledzonym wydalaniem wody i produktów przemiany materii z naszego organizmu. Odbijają się one niekorzystnie także na układzie krwiotwórczym, gospodarce tłuszczowej, czy gospodarce hormonalnej ustroju.
Jakie badania zleca lekarz, podejrzewając chorobę nerek?
Oczywiście podstawową, najprostszą i dostarczającą wielu cennych informacji analizą jest badanie ogólne moczu. Z badań krwi podstawową rolę odgrywają oznaczenia:
• stężenia kreatyniny w surowicy krwi,
• stężenia mocznika w surowicy krwi,
• przesączania kłębuszkowego (GFR),
• stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi,
ale także: morfologii krwi, stężenia elektrolitów (potasu, sodu, wapnia, fosforanów, magnezu), parametrów stanu zapalnego i lipidogramu.
Stężenie kreatyniny we krwi
Jest to jedno z podstawowych badań pozwalające na wstępną ocenę czynności nerek. Zakres wartości prawidłowych wynosi dla tego parametru 0,6 – 1,3 mg/dl (53 – 115 µmol/l). Wzrost stężenia kreatyniny we krwi jest specyficznym, ale późno pojawiającym się wskaźnikiem nieprawidłowej pracy nerek.
Stężenie kreatyniny w dużym stopniu zależy od masy mięśniowej danej osoby – im masa mięśniowa wyższa, tym wyższa ma prawo być wartość tego parametru. Nie powinna ona jednak przekraczać górnej granicy normy.
Przesączanie kłębuszkowe (GFR)
Przesączanie kłębuszkowe (GFR) jest parametrem, który dokładniej niż stężenie kreatyniny we krwi ocenia, czy czynność nerek jest prawidłowa. Do praktycznego wyliczania GFR stosowane są wzory matematyczne, w których oprócz stężenia kreatyniny uwzględniana jest także masa pacjenta, jego wiek oraz płeć.
Na wydruku badania otrzymuje się już wyliczoną wartość GFR – u zdrowego człowieka nie powinna być ona niższa niż 90 ml/min/1,73 m2 (zwykle wynosi ona około 120 ml/min/1,73 m2).
Stężenie mocznika we krwi
U zdrowego człowieka stężenie mocznika powinno mieścić się w przedziale 15–40 mg/dl (2–6,7 mmol/l). Parametr ten jest znacznie mniej wiarygodny w ocenie czynności nerek niż kreatynina, zwłaszcza we wczesnych stadiach przewlekłej choroby nerek. Nabiera on jednak bardzo dużego znaczenia u osób ze znacznie upośledzoną czynnością nerek.
Stężenie kwasu moczowego
W warunkach prawidłowych stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi powinno mieścić się w przedziale 3–7 mg/dl (180–420 µmol/l). Podwyższone wartości tego parametru mogą świadczyć o niewydolności nerek.
Innymi stanami, w których stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi jest podwyższone są: dna moczanowa, stosowanie diety bogatopurynowej (z dużą zawartością przede wszystkim podrobów), niedoczynność tarczycy.
Inne badania krwi wykonywane u osób z chorobami nerek
W przebiegu chorób nerek obserwowane są także odchylenia w innych niż opisane powyżej badaniach laboratoryjnych krwi. Nieprawidłowości obserwuje się również w:
• morfologii krwi, w której u osób z przewlekłą chorobą nerek dochodzi z czasem do spadku poniżej normy stężenia hemoglobiny (HGB),
• jonogramie (czyli badaniach stężeń elektrolitów we krwi), gdzie stwierdzić można podwyższone stężenie potasu, fosforanów, obniżone natomiast – wapnia,
• lipidogramie (czyli ocenie gospodarki tłuszczowej organizmu), w którym często występuje podwyższone stężenie triglicerydów i cholesterolu.
W chorobach nerek, do których dochodzi w przebiegu chorób układowych (np. tocznia rumieniowatego układowego), czy w kłębuszkowych zapaleniach nerek wykonywany jest ponadto szereg innych badań (m.in. oznaczenia specyficznych przeciwciał). Są to jednak badania wysokospecjalistyczne, zlecane bardzo rzadko, z którymi statystyczny pacjent ma minimalne szanse się spotkać.
Piśmiennictwo:
1. „Choroby Wewnętrzne”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005,
2. „Choroby Wewnętrzne - kompendium”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2009,
3. „Interna”, A. Januszewicz, F. Kokot, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa, 2004
4. „Diagnostyka laboratoryjna”, J.J. Tomaszewski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2001
Lekarz Małgorzata Waszkiewicz
skomentuj jako pierwszy
czytaj więcej 
