Kiedy warto wykonać badania?
Objawy wielu chorób tarczycy wynikają z nieprawidłowego wydzielania hormonów przez gruczoł. Na nadmiar hormonów (czyli nadczynność tarczycy) wskazywać będą objawy takie, jak nietolerancja ciepła, utrata masy ciała, uczucie szybkiego bicia bądź kołatania serca, łamliwość włosów i paznokci, problemy ze snem i koncentracją i wiele, wiele innych.
Diagnostyka w kierunku niedoczynności tarczycy (niedoboru hormonów) jest przeprowadzana, gdy występują inne dolegliwości: pacjentowi stale jest zimno, przybiera na wadze (mimo, że skład jego diety ani aktywność fizyczna nie uległy zmianie). Pojawiają się obrzęki, skóra jest zimna, sucha, wypadają włosy.
Wydzielanie hormonów przez tarczycę – jak to działa?
Tarczyca, podwzgórze i przysadka są ściśle ze sobą powiązane zależnościami hormonalnymi. Produkcja hormonów tarczycy odbywa się pod wpływem wydzielanego przez przysadkę mózgową pod kontrolą podwzgórza hormonu – tyreotropiny (TSH).
Hormony tarczycy działają hamująco na podwzgórze i przysadkę: im większa ich ilość, tym stężenie TSH niższe. Z kolei mała ilość hormonów tarczycy to sygnał dla podwzgórza i przysadki, aby zwiększyć produkcję TSH.
Podejrzenie choroby tarczycy – jakie badania wykonać?
Zwykle nie ma potrzeby wykonywania od razu pełnej diagnostyki hormonalnej. Jako pierwsze, lekarz zleca zwykle oznaczenie TSH. Podwzgórze i przysadka mózgowa są bardzo czułe na zmiany stężeń hormonów tarczycy i nawet na niewielkie ich wahania odpowiadają wzrostem lub spadkiem wydzielania TSH.
Dopiero kiedy okaże się, że wartość TSH nie mieści się w granicach normy, konieczne jest oznaczenie tzw. wolnych hormonów tarczycy – wolnej trijidotyroniny (fT3), a przede wszystkim wolnej tyroksyny (fT4). Pozwala to na dokładną ocenę zaburzeń czynności tarczycy.
Wartości prawidłowe
Zakresy wartości prawidłowych mogą się różnić w zależności od laboratorium, w którym wykonywane było badanie. Dlatego zawsze powinny być one interpretowane w oparciu o podane na wydruku wyników normy. W poniższej tabeli przedstawione zostały jedynie orientacyjne wartości oznaczenia hormonów:
|
Hormon
|
Zakres normy
|
|
TSH
|
0,4 – 4,0 mIU/l
|
|
fT3
|
2,25 – 6 pmol/l (1,5 – 4 ng/l)
|
|
fT4
|
10 – 25 pmol/l (8 – 20 ng/l)
|
TSH – kiedy jeszcze wykonywane jest badanie
Oprócz wstępnej oceny czynności tarczycy, oznaczenie TSH jest przydatne także w kilku innych sytuacjach, w tym m.in. w:
- badaniach przesiewowych w kierunku wrodzonej niedoczynności tarczycy wykonywanych u noworodków w pierwszych dniach życia,
- ocenie skuteczności leczenia hormonami tarczycy,
- ocenie efektów leczenia w nadczynności tarczycy.
Wyniki badań w nadczynności tarczycy
Typowym odzwierciedleniem nadczynności tarczycy (wynikającej z choroby tarczycy) jest w badaniach hormonalnych:
- TSH – stężenie poniżej dolnej granicy normy
- Podwyższone wartości fT4 bądź fT3 i fT4. Bardzo rzadko podwyższone jest samo fT3.
Wyniki badań w niedoczynności tarczycy
Sytuacja jest odwrotna niż w przypadku nadczynności tarczycy:
- TSH – stężenie przekraczające górną granicę normy,
- Obniżone stężenie fT4.
Nieprawidłowy wynik oznaczenia TSH, a stężenia hormonów tarczycy w normie…
Kiedy stężenie TSH przekracza górną granicę normy, natomiast stężenie hormonów tarczycy utrzymuje się w granicach wartości prawidłowych, mówimy o tzw. subklinicznej niedoczynności tarczycy. Może być to pierwszy sygnał rozwijającej się choroby tarczycy (np. choroby Hashimoto).
Analogicznie – obniżone TSH w połączeniu z prawidłowymi stężeniami hormonów tarczycy wskazuje na subkliniczną nadczynność tarczycy. Może być ona wstępem do praktycznie każdej choroby przebiegającej z nadczynnością tarczycy, często jednak nie udaje się ustalić jej przyczyny.
Piśmiennictwo:
„Choroby Wewnętrzne”, Andrzej Szczeklik (red.), Wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków, 2005,
„Diagnostyka laboratoryjna”, J.J. Tomaszewski, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2001
jedrzyorzechowski
1 komentarz
czytaj więcej 
